Mantelzorger zijn is een vak

Betty Birkenhäger, specialist ouderengeneeskunde bij Laurens, staat voor vakantiehuis De Appelgaard in Goudenrak. Voor zes mantelzorgers start hier, samen met hun partner met dementie, een bijzondere week. Zij ontvangen een training om beter te kunnen zorgen voor en leven met hun partner.

Birkenhäger: ‘Als je voor een ander zorgt, is het goed dat je geschoold wordt. Vandaag tijdens de cursus heb ik verschillende mantelzorgers gesproken. Ik heb hun verhalen gehoord. Het werd weer duidelijk hoe ondoorzichtig het aanbod voor mantelzorgers is. Het is vaak zo moeilijk om het passende aanbod te vinden. Mantelzorgers verdwalen in alle regelingen die er zijn. WMO, WLZ, Vraagwijzer, zorgverzekering en waar hoort het keukentafelgesprek dan weer bij? De casemanager heeft hierin natuurlijk een belangrijke rol, maar alle zorgprofessionals zouden hier oog voor moeten hebben. Help het aanbod voor de mantelzorger inzichtelijker te maken.’

Overbelasting in kaart
Als goede ondersteuning niet aanwezig is, ligt overbelasting op de loer. Birkenhäger noemt een aantal concrete voorbeelden die ervoor kunnen zorgen dat een mantelzorger minder overbelasting ervaart. Een goede dagopvang waar een dementerende twee tot drie dagen per week naar toe kan gaan. Of een vrije middag in de week voor de mantelzorger. Voorts goede nachtrust, fijne thuiszorg en de beschikbaarheid van een vaste oppas.
Dit roept dan wel de vraag op hoe realiseer je die passende hulp? Birkenhäger: ‘ Iedere mantelzorger is anders en heeft dus iets anders nodig om niet overbelast te raken. Dit vraagt van de mantelzorger dat hij zich bewust wordt van het feit dat hij ondersteuning nodig heeft en ook probeert zo goed mogelijk te formuleren welke hulp passend is. Er is veel mogelijk. Maar je moet er actief naar op zoek gaan want het is niet altijd makkelijk te vinden. Tijdens de cursusweek wordt hier ook aandacht aan besteed. De cursisten krijgen inzicht in wat er mogelijk is en hoe en met wie zij dit zouden kunnen realiseren.‘

‘Ook kennis is heel belangrijk voor mantelzorgers. Kennis geeft handvatten aan de mantelzorger om in de praktijk beter om te gaan met degene voor wie hij zorgt. Dit is de reden dat wij steeds zeggen: Als je zorgt voor iemand dan is het goed dat je geschoold wordt. Hoe je de kennis vergaart, maakt niet uit. Dat kan via internet, maar ook via een cursus. Leren wat dementie is. Leren hoe je partner met dementie beter de weg in zijn eigen huis kan vinden of hoe hij zelf nog koffie kan zetten. Tips voor een gezonde voeding. Zorgen voor iemand anders is een vak. Hier leert men ook van de ervaringen die er al zijn; wat andere mantelzorgers al hebben uitgevonden. Lotgenotencontact is heel belangrijk.’

Geen herkenning
Zorgen voor je naasten is voor de meeste mensen vanzelfsprekend. Maar mantelzorgers herkennen zich vaak niet in de term ‘mantelzorger’, is de ervaring van Birkenhäger. ‘Als je de term mantelzorg wilt vertalen in een andere taal, merk je dat dit niet mogelijk is. In het Engels spreekt men over een caregiver. Het is herkenbaarder en toegankelijker als we spreken over het zorgen voor een naaste met bijvoorbeeld dementie of Parkinson.’

Dubbelrol
Zorgvragers, mantelzorgers en beroepskrachten delen de zorg met elkaar, maar de samenwerking is niet altijd vanzelfsprekend. Het blijft van belang om zorg goed op elkaar af te stemmen. Birkenhäger heeft in haar werk vooral te maken met zorgvragers met dementie. ‘Er is wel sprake van de driehoek cliënt, professional en mantelzorger. Maar op een andere manier. De mantelzorger vertegenwoordigt de zorgvrager. Hij is ook de stem van de zorgvrager. De relatie met zorgverleners verloopt eigenlijk meestal wel goed. Maar wat vaker mis gaat is dat een mantelzorger wel hulp wil bieden, maar dat degene met dementie dat niet nodig vindt. Hij houdt de hulp af en de mantelzorger gaat daar noodgedwongen in mee. Het is van belang dat een zorgverlener oog heeft voor deze dubbele rol en de conflicten die dat kan opleveren.’

Flexibel aanbod
In Rotterdam hebben we te maken met een diversiteit aan mantelzorgers. Mantelzorgers van niet-westerse afkomst vormen een bijzondere groep. Birkenhäger: ‘Het is voor Rotterdam een lastige opgave. Ook ik ben nog op zoek naar hoe ik deze groep het beste kan bereiken. Ik weet dat er bij verschillende organisaties al veel deskundigheid is opgebouwd. Hier kunnen we goed gebruik van maken. Wat mij in ieder geval duidelijk is geworden, is dat je moet zorgen dat het aanbod flexibel aangeboden wordt dichtbij de mensen zelf. Maak gebruik van professionals die al in contact zijn met deze mantelzorgers. De drie sleutelwoorden zijn: via de bestaande professionals, flexibel en dichtbij.’


Betty Birkenhäger (59) is specialist ouderengeneeskunde en werkzaam bij Laurens als projectleider van Beter Thuis met Dementie. Zij heeft het effect onderzocht van de cursusweek voor mantelzorgers en hun dementerende partner. De voorlopige resultaten wijzen erop dat mensen inderdaad baat hebben bij zo’n trainingsweek. Mantelzorgers en hun partner kunnen gebruik maken van dit bijzondere aanbod. Voor informatie over Beter Thuis met Dementie en aanmelden zie beterthuismetdementie.laurens.nl.