Mantelzorgbeleid op de werkvloer

Mensen die in de zorg werken, blijken sneller geneigd om mantelzorg voor een dierbare op zich te nemen. Reden voor Franciscus Gasthuis & Vlietland om te ijveren voor een helder mantelzorgbeleid. P&O beleidsmedewerker Tamara Westhuis (rechts) en werknemer/mantelzorger Judith Gregoor vertellen.

Ruim twee jaar geleden zette de ondernemingsraad van het Franciscus ziekenhuis het onderwerp mantelzorg op de agenda. Gemiddeld krijgt een op de vier werknemers gedurende zijn loopbaan te maken met mantelzorg en in de zorg blijkt dat aantal aanwijsbaar hoger te liggen. Samen met een lid van de ondernemingsraad ging Tamara Westhuis (42), P&O beleidsmedewerker, aan de slag. ‘Naast eigen research over wet- en regelgeving op dit gebied gingen wij te rade bij collega’s van het Erasmus MC waar ze al verder waren met het opstellen van mantelzorgbeleid. Ook de Zonnehuisgroep Vlaardingen was een goed voorbeeld. Ons doel was het bieden van een handvat voor werknemers die te maken krijgen met de zorg voor een naaste. Zoiets kan zomaar op je pad komen en zie dan maar hoe je zorg en werk met elkaar combineert’, blikt Westhuis terug. ‘Werkgevers die mantelzorgbeleid willen opzetten, kunnen voor een goede leidraad en een stappenplan terecht bij werkenmantelzorg.nl, maar omdat wij al twee goede voorbeelden in de buurt hadden, hebben we na overleg met deze organisatie gekozen voor een eigen aanpak. Dit betekent dat we geen nulmeting hebben gedaan; de landelijke cijfers zeggen immers genoeg.’

Vanzelfsprekend
Naast het wettelijke kader, zoals recht op zorgverlof, hebben ze in Franciscus vooral gekeken naar hoe je als werkgever maatwerk kunt leveren. Westhuis: ‘Gelukkig werken wij met jaarroosters wat betekent dat je als werknemer gemiste uren later in het kalenderjaar kunt inhalen. Dit zorgt voor flexibiliteit. Ook al is dat voor mensen die zorg ‘aan het bed’ verlenen soms lastig te realiseren.’ Een belangrijk onderdeel van het inrichten van mantelzorgbeleid op de werkvloer is het informeren en meenemen van alle leidinggevenden. Dit onderdeel heeft men opgelost door tijdig een extern adviseur Mantelzorg in te schakelen die leidinggevenden én werknemers in workshops meenam in het onderwerp en wat er bij komt kijken. Westhuis is blij dat zij in Franciscus voor deze aanpak hebben gekozen en dat de directie hier in mee ging, want ‘naast de wettelijke rechten en cao-afspraken is het vooral een kwestie van geven en nemen van zowel de leidinggevende als de werknemer. Geen privésituatie is gelijk, dus er moet altijd sprake zijn van maatwerk. De externe adviseur heeft ons bij dit bewustwordingsproces zeer geholpen.’ Westhuis is ook geschrokken van de individuele tragiek die er loskwam toen bleek hoe vanzelfsprekend derden er vanuit gaan dat als je in de zorg werkt, jij de eerst aangewezene bent om mantelzorg te verlenen en zorgopties uit te zoeken.

Jaargesprek
Sinds tien maanden is het mantelzorgbeleid bij Franciscus gereed. Van de organisatie Werk&Mantelzorg heeft men de erkenning Wij werken mantelzorgvriendelijk gekregen. Het bordje met deze tekst hangt zichtbaar voor iedereen in de hal van beide hoofdlocaties en de buitenpoliklinieken van het ziekenhuis. Belangrijk voor het vervolg is dat mantelzorg een vast gespreksonderwerp is tijdens de jaargesprekken met werknemers. Westhuis: ‘Zo proberen we proactief aandacht te schenken aan het onderwerp. Natuurlijk zijn er werknemers die er niet of nog niet over willen praten dat zij met mantelzorg te maken hebben of krijgen en ook dat is goed. Ieder op zijn eigen moment. Maar ons beleid is erop gericht dat je steeds met elkaar kijkt wat er speelt en wat er mogelijk is.’

Telefoontijd
Aan welke regelingen kunnen werknemers die mantelzorger zijn denken? Aangepaste werktijden, bijvoorbeeld vroeger of later beginnen, tijdelijk minder uren werken, ruimte krijgen voor het houden van telefoongesprekken op de werkvloer om zorg te regelen of tijd krijgen om als mantelzorger mee te gaan naar een artsenbezoek. Westhuis beaamt dat mantelzorgbeleid een continue proces is waarin je per fase met elkaar moet kijken wat er nodig is en hoe dat gerealiseerd kan worden. Dat het een terugkerend onderwerp is tussen leidinggevende en medewerker is een positieve ontwikkeling.
Terugkijkend op de afgelopen twee jaar heeft Westhuis een paar tips voor werkgevers die met dit onderwerp aan de slag willen. ‘Probeer inzicht te krijgen in hoeveel werknemers in de organisatie met mantelzorg te maken hebben en huur vooral een externe deskundige in die het onderwerp op een ongedwongen doch serieuze manier ter sprake kan brengen in alle lagen van de organisatie.’
Nu de Dag van de Mantelzorg voor de deur staat, vertelt de P&O-er trots dat het Franciscus dit jaar een kleine attentie in petto heeft voor alle werknemers waarvan bekend is dat zij mantelzorg verlenen. ‘Om hen een hart onder de riem te steken. Volgend jaar, als mantelzorg vast onderdeel uitmaakt van de jaargesprekken, willen we rond deze dag wat groter uitpakken.’

Ik sta er sterker in
Werknemer Judith Gregoor (49) heeft helaas al veel ervaring met het geven van mantelzorg naast haar baan in Franciscus. Vijf jaar geleden hadden haar schoonouders zorg nodig en later haar dochter. Intensieve jaren waren het, waarbij haar insteek was: Ik moet alle ballen in de lucht houden en gewoon doorgaan en ik zie op een ander moment wel hoe ik eventueel de gemiste werkuren inhaal. Als Onderwijskundig adviseur van de medische opleidingen had zij, los van de trainingen, gelukkig wat meer mogelijkheden om met uren te schuiven. Gregoor: ‘En ineens was mantelzorg een onderwerp van personeelsbijeenkomsten. Sindsdien ben ik erachter gekomen dat er veel meer mogelijkheden zijn dan alleen schuiven in uren of verlofdagen opnemen.’ Ik weet dat leidinggevenden hier ook in getraind worden en daardoor ook meer open staan om erover te praten, en collega’s ook. ‘Dat geeft mij een gevoel van backing’, vertelt ze. ‘Die gezamenlijke workshops maakten dat je je minder eenzaam voelt bij het inpassen van zorgtaken naast je werk’, want nu het met haar dochter beter gaat, vragen haar eigen ouders meer tijd en aandacht. ‘Ik voel mij sterker en merk tegelijk dat ik mijn ervaring als mantelzorger nu makkelijker kenbaar maak aan collega’s die hier voor het eerst mee te maken krijgen.’
Als Judith terugkijkt op haar jaren als mantelzorger toen er nog geen specifiek beleid was, constateert zij dat zij destijds best graag wat minder werkdruk had gevoeld. ‘Soms dacht ik wel: “Oei, straks val ik om”. Maar je gaat toch door.’ Inmiddels weet zij beter en zal als mantelzorger ook eerder een stapje terug doen. ‘Je merkt dat je als zorgmedewerker aan de ene kant eerder geneigd bent om zelf op te staan en de zorg op je te nemen en aan de andere kant verwachten familieleden vaak van je dat je die zorg op je neemt. “Jij weet zo goed hoe alles daar werkt”, hoor je dan. Met het beleid en de aandacht die wij nu in het ziekenhuis voor mantelzorg hebben, is het risico dat ik zelf te ver ga, een stuk minder geworden. Ik sta er sterker in en dan kun je zowel op je werk als privé ook eerder en beter je grenzen aangeven.’


Werkgevers die mantelzorgbeleid willen opzetten kunnen een stappenplan en andere informatie vinden op werkenmantelzorg.nl
Werknemers die mantelzorg verlenen kunnen informatie en tips vinden op mantelzorgpower.nl

Andere naslagsuggesties:
• Mantelzorgvriendelijke bepalingen in cao’s en arbeidsvoorwaardenregelingen werkenmantelzorg.nl

• Inspiratie voor cao-afspraken werkenmantelzorg.nl

• Zakboek Mantelzorg en Werk van Mantelzorg.nl 

• Factsheet Zorg en Mantelzorg werkenmantelzorg.nl

• In vier stappen naar een mantelzorgvriendelijke organisatie werkenmantelzorg.nl